Waardering:
  • 0 stemmen - gemiddelde waardering is 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
spannen van de mast
#1
Onlangs met veel plezier een week op een skûtsje gezeild. Voor vertrek werd door de verhuurder 'de mast gespannen'. Dat zou gebruikelijk zijn bij skûtsjes. De rvs voorstag werd mbv een klaploper flink doorgezet en op de knecht belegd. Tijdens het zeilen bleef de voorstag mooi strak, iets dat bij mijn grundeltje van 8,5 meter, zeilend zonder bakstagen, nooit lukt. Zijn er schippers van (7 - 11 meter) platbodemjachtjes die ook de voorstag b.v. met een klaploper extra spannen voordat ze gaan zeilen? Is dit voor een grundel ook aan te bevelen?

Wieke Mare
grundel 8.5
Antwoord
#2
Skûtsjes hebben een stagbocht in de mast (ze zijn krom).
Je kan daar met trim nog extra mee spelen.
Ik heb mijn voorstag juist losjes hangen en trek deze aan de wind met de bakstagen recht.
Ik kan daardoor mij fok een beetje beïnvloeden in vorm.
Maar berghout kan over de mast waarschijnlijk nog veel meer vertellen ;-)

Op pagina 16 staat er ook wat over in deze Skûtsjekrant van 2016
https://issuu.com/penncommunicatie/docs/...4_april/23
9m Huitema Aphrodite
Antwoord
#3
Wij hadden zelfs geen spanner in het voorstag en ik spande hem met de achterwanten. En ook met de bakstagen bij hogere koersen.
Actieve & handige vrijwilligers gezocht: https://www.palingaak.nl/
Antwoord
#4
Die stagbocht bij skutsjes is verre van origineel. De 1e die dat deed in de 80er jaren bij de IFKS was jan Bakker uit Enkhuizen en werd daarop gediskwalificeerd.
Actieve & handige vrijwilligers gezocht: https://www.palingaak.nl/
Antwoord
#5
Okee, Eddy, daar komtie ;-)

Het gedrag van jouw skûtsjeverhuurder past bij de specifieke gewoontes die zijn ontstaan rond het skûtsjesilen. Fanatieke schippers deden en doen er alles aan om zo hard mogelijk te gaan.
Dat heeft geleid tot allerlei uitwassen: aanpassingen aan de romp, masten, tuigage en zwaarden.

Vroegâh zeilden de kleine skûtsjes zo goed als ongestaagd, de Amerikaans grenen mast moest het zelf maar houden. Als er al verstaging aanwezig was, dan hing die vaak slap, hooguit als steuntje voor de mast als er veel wind stond.
Dat kon ook makkelijk, omdat de zeilen niet zo groot waren. Als schippersfamilie wilde men echt niet meemaken dat hun hele hebben en houwen ten onder zou gaan door waterscheppen of omslaan.
Bovendien scharrelden skûtsjes meestal in kleine Friese watertjes, waar grote zeilen echt niet handig zijn.
Er was wel een voorstag aanwezig, vooral als geleider van de fok. Het voorlijk van de fok werd zo strak mogelijk gezet, meestal met de fokkeval, soms met een extra derdehandje onder de halshoek. De mast werd aan de achterkant gesteund door het gewicht van giek, gaffel en zeil en door de spanning op de grootschoot. Bakstagen waren bijna nooit aanwezig, want lastig en overbodig.
Zo was de tuigage heel simpel en doeltreffend.

Sinds men fanatiek wedstrijden zeilt, zijn rompen verlengd, de zeilen twee tot drie keer zo groot geworden, en masten idioot lang. Ik noem de wedstrijdskûtsjes dan ook gekscherend zeilkano’s. Al bij bft 4 dreigen ze om te flikkeren en bij bft 6 klagen de schippers dat er een heuse storm stond en dat het niet te doen was.

Een van de vele regels bij het hardzeilen is, dat de skûtsjes nog steeds geen bakstagen mogen voeren. En dat is natuurlijk lastig, met die enorme masten en veuls te grote zeilen.
Wanten (“zijstagen”) hebben ze nu allemaal wel, sterk en snaarstrak gespannen.
En men wil het voorlijk van de fok zo recht mogelijk houden. Dat wordt dan bereikt door de voorstag met een takel aan te trekken, soms wel met een paar ton kracht. Maar omdat er geen bakstagen zijn, moet de mast dat allemaal opvangen. En zo kwamen mastenmakers ertoe om extreem kromme masten te lijmen uit losse planken (er zijn zelfs wel eens stiekem staaldraden in verwerkt). Deze lelijk-kromme palen worden vervolgens rechtgetrokken met de voorstag.
Je kunt wel nagaan dat er zo erg grote spanningen op de materialen komen.

Je kunt tussen de regels doorlezen dat mijn hart niet ligt bij het tegenwoordige skûtsjesilen. Het is prima als met wedstrijdjes wil varen, maar het fanatisme heeft de mooie scheepjes grondig verpest.
Ik kan dan ook kribbig worden als er woorden bij vallen als “authentiek” en “historisch”.

Maar terug naar de praktijk op jouw grundel:
Voor de zeileigenschappen is het fijn als je voorlijk zo recht mogelijk staat.
Dat kun je simpel bereiken door je fok te hijsen met losse halshoek, waarna je die halshoek naar beneden strak trekt met een derdehandje of vierlopertje. Dat mogen kleine blokjes zijn met een vrij dun touwtje, 8 of 10 mm of zo. Simpel en doeltreffend, een soort halstalie voor de fok.

De voorstag doorzetten zoals wedstrijdskûtsjes het doen, dat zou ik niet doen want dat vereist een grondige ingreep. Er moet dan in je masttop een sterk blok komen (moet twee keer de voorstagspanning kunnen dragen) dat ook aan een sterke mastband komt te hangen, die niet mag afzakken. Verder moet er een stuk soepele staaldraad (of dyneema) komen dat door dat blok loopt.
Verder is het maar de vraag of jouw mast het kan waarderen dat-ie zó hard naar voren wordt getrokken.

Er komt nog een aspect bij: het fokkevoorlijk moet vooral strak staan bij aandewindse koersen. Dan staat je grootschoot ook flink strak, waarmee je indirect de voorstag/fokkevoorlijk spant.
Op ruime koersen is je grootschoot veel slapper waardoor de mast meer naar voren zal buigen, maar dat is in die situatie niet zo erg voor je fok.

Samengevat: het is een heel verhaal en je kunt heel moeilijke dingen gaan maken, maar keep it simple. Een spannertje onder je fokkehalshoek kun je wel doen. Klear. En vergeet skûtsjes als voorbeeld.

Wim.
Genoeg is meer dan veel
Antwoord
#6
Veel dank, veel geleerd weer. Ik ga met een 'halstalie' voor de fok aan de slag. Ben benieuwd naar het effect.
Antwoord
#7
Bij de schouw die wij eerst hadden heb ik als experiment de zijstagen een stukje verder naar achteren op de romp gezet. Ik heb eens bij een valk gespiekt en die verhouding genomen voor de schouw.
Bij ruime koersen kan dan de giek natuurlijk iets minder ver uit, dat blijkt in de praktijk geen probleem.  Eventueel de kraanlijn iets doorzetten.
Voor de voorstag maakte het een behoorlijk verschil. Doordat de masttop meer steun naar voren heeft een veel rechter voorlijk op aan de windse koersen.
De eigenaar voor ons was om die reden aan het experimenteren met bakstagen. Die konden er meteen af.

Bij het verbouwen van de schokker dit direct weer gedaan. Nu hebben we dubbele zijstagen,  de achterste ook verplaatst. 
We hebben bakstagen,  die zijn alleen in gebruik bij veel bemanning of bij het voeren van een kluiver.
Antwoord
#8
Zo hebben wij het bij de Wieke Mare ook gedaan; twee zijstagen per boord. De achterste staan ca 50 cm achterlijker dan de mast. Bevalt op zich goed zo, maar ... zie de voorstag bij aan de wind toch graag nog wat strakker..

Wieke Mare
Grundel 8,5
Antwoord
#9
Ik heb de voorste zijstagen laten vervallen nadat ik bakstagen heb genomen.
9m Huitema Aphrodite
Antwoord
#10
Onze Staverse jol heeft twee zijstagen per kant. De achterste twee zijstagen staan idd ook zo'n 50 cm achter de mast.
Toch is op het IJsselmeer en Wad bij golven een bakstag erg fijn om de mast te steunen (voorkomt ook het pompen van de mast) en om de voorstag wat strakker te kunnen zetten. Scheelt op de aan de windsekoers veel in hoogte.

Overigens staat er in de rust toestand weinig spanning op de mast en/of mastbanden.
Antwoord
#11
Het spannen van de stagen is ook zo'n onderwerp waar schippers verschillende meningen over hebben, zo is me duidelijk geworden. De een zweert bij snaar strakke stagen en de ander beweert dat er nog wel enige flexibiliteit in mag zitten / je de stagen nog wel iets mag kunnen doorbuigen... Onze ervaring met een erg strak gespannen voorstag is dat bij het strijken en zetten van de mast het lastig is om bij het zetten de zwanenhals in het oog op de botteloef te kunnen steken - daar rekening mee houdend zetten we de achterste zijstagen en voorstag 'goed strak'. (We strijken de mast nogal eens op onze vaartochten).
Een bakstag is uiteraard een prachtig hulpmiddel in deze, maar lijkt me ook weer een extra handeling voor de bediening er van - heb daar overigens geen ervaring mee..
Klopt het dat de balstagen iha bij grundels niet voorkomt?
Ik ga eerst eens aan de slag met een 'halstalie voor de fok'. kom er graag nog eens op terug en lees ook graag ervaringen van anderen in deze.

Wieke Mare 8,5
Antwoord


Ga naar locatie:


Gebruikers die dit topic lezen: 2 gast(en)